Trillingen: informatie voor werkgevers

• Zijn trillingen schadelijk voor de gezondheid?
• Hoe moet u uw werknemers beschermen tegen trillingen?
• Welke maatregelen moet u nemen bij overschrijding van de actiewaarde?
• Wat gebeurt er als een werknemer ziek wordt van trillingen?
• Hoe wordt toezicht gehouden op naleving van de regels?
• Zijn er overgangsregelingen en uitzonderingen?
• Meer informatie

naar bovenZijn trillingen schadelijk voor de gezondheid?

Trillingen kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid. Werknemers kunnen blootstaan aan trillingen, bijvoorbeeld als zij langdurig op een trekker zitten of werken met trillend handgereedschap.

Lichaamstrillingen
Bij lichaamstrillingen komen de trillingen meestal via de voeten of het zitvlak binnen. Deze kunnen aandoeningen aan de lage rug en beschadiging van de wervelkolom veroorzaken.

Handtrillingen
Bij handtrillingen loopt iemand vooral risico op vaat- en zenuwaandoeningen en bot-, gewrichts- en spieraandoeningen.

Bedrijfstakken
De grootste risico’s lopen werknemers in de bouw, transport, industrie, landbouw, bosbouw, luchtvaart en zeevaart.

naar bovenHoe moet u uw werknemers beschermen tegen trillingen?

U en uw werknemer zijn samen verantwoordelijk voor veilige en gezonde werkomstandigheden. Trillingen kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid van werknemers. U moet uw werknemers hiertegen beschermen en hebt daarom een aantal verplichtingen. Voor het blootstaan aan trillingen tijdens het werk zijn bepaalde waarden vastgesteld: actiewaarden en grenswaarden. Grenswaarden mogen nooit worden overschreden.

Verplichtingen werkgever
U bent verplicht:

• om gezondheidsrisico’s zoveel mogelijk aan de bron te bestrijden. Houd bij het ontwerpen van werkplekken, arbeidsmiddelen, procédés en werkmethoden al rekening met de wettelijke actie- en grenswaarden;
• om trillingen waaraan werknemers worden blootgesteld, regelmatig te beoordelen en zo nodig te meten. U kunt hiervoor een deskundige inschakelen of het zelf doen; als het maar op deskundige wijze gebeurt. U beoordeelt de situatie opnieuw als de situatie op het werk verandert, bijvoorbeeld als u een nieuwe machine aanschaft, als de werkmethode is veranderd of werknemers klachten melden die met trillingen verband houden;
• uw werknemers op de hoogte te stellen van de wettelijke actie- en grenswaarden. Daarnaast moet u hen informeren over de resultaten van de beoordelingen en metingen en de mogelijke gezondheidsschade die arbeidsmiddelen kunnen veroorzaken;
• werknemers te informeren over de maatregelen die u hebt genomen om de trillingniveaus te verlagen;
• werknemers voor te lichten en op te leiden over het juiste gebruik van de arbeidsmiddelen;
• individuele medische dossiers van werknemers aan te leggen, bij te houden en ten minste tien jaar te bewaren.

Grenswaarden en actiewaarden
Voor de blootstelling aan trillingen tijdens het werk zijn grens- en actiewaarden vastgesteld. Een grenswaarde mag nooit worden overschreden. Als de actiewaarde wordt bereikt mag een werknemer in principe wel doorwerken maar bij overschrijding ervan moet u actie ondernemen. Zie ook: Welke maatregelen moet u nemen bij overschrijding van de actiewaarde?

Tabel grens- en actiewaarden
Onderstaande tabel geeft de grens- en actiewaarden aan voor twee verschillende soorten trillingen: lichaamstrillingen en hand-armtrillingen. In de tabel worden de versnellingswaarden weergegeven, uitgedrukt in meters per seconde-kwadraat (m/s²). De waarden gelden voor een blootstelling die de gehele werkdag duurt (8 uur). Als de blootstelling aan de trillingen korter duurt, dan mogen de waarden hoger liggen.

	Actiewaarde	Grenswaarde
Lichaamstrillingen	0,5 m/s²	1,15 m/s²
Hand-armtrillingen	2,5 m/s²	5 m/s²

Overgangsregeling en uitzonderingen
Voor arbeidsmiddelen (zoals machines, apparaten) die vóór 6 juli 2007 in gebruik zijn genomen kan een vrijstelling voor de toepassing van de grenswaarde gelden. Ook de sectoren zeevaart en luchtvaart kan vrijstelling worden verleend van het toepassen van de grenswaarde voor lichaamstrillingen. Zie bij ‘Zijn er overgangsregelingen en uitzonderingen?’.

naar bovenWelke maatregelen moet u nemen bij overschrijding van de actiewaarde?

Als uit de beoordeling blijkt dat werknemers worden blootgesteld aan trillingniveaus die boven de actiewaarden uitkomen, dan bent u wettelijk verplicht maatregelen te nemen. De belangrijkste acties zijn: het meten en beoordelen van de trillingen en het opstellen en uitvoeren van een plan van aanpak om de trillingen tot onder de actiewaarde te verlagen. U moet (zo veel mogelijk) aandacht besteden aan:

• alternatieve werkmethoden;
• de keuze van de juiste arbeidsmiddelen;
• het gebruik van hulpmiddelen;
• het ontwerp van de werkplek;
• het juiste onderhoud van arbeidsmiddelen en werkplek;
• voorlichting en opleiding over het juiste gebruik van de arbeidsmiddelen;
• beperking van de duur en intensiteit van de blootstelling;
• passende werkschema’s met voldoende rustmogelijkheden;
• het verstrekken van kleding die beschermt tegen koude en vocht.

naar bovenWat gebeurt er als een werknemer ziek wordt van trillingen?

Als een arts vaststelt dat trillingen op het werk schadelijk zijn voor de gezondheid van een werknemer, dan licht hij zowel u als uw werknemer hierover in. U als werkgever moet dan opnieuw de risico’s beoordelen en eventueel (nieuwe) maatregelen nemen. Mogelijk regelt u ander werk voor uw werknemer. U houdt de gezondheid van de betrokken werknemer en de gezondheid alle andere werknemers die op soortgelijke wijze zijn blootgesteld, in de gaten.

naar bovenHoe wordt toezicht gehouden op naleving van de regels?

De Arbeidsinspectie houdt toezicht op de naleving van het Arbobesluit. De inspecteur kijkt of de regels op de juiste wijze worden toegepast. Bij overtredingen kan de Arbeidsinspectie een boete opleggen.

naar bovenZijn er overgangsregelingen en uitzonderingen?

Voor arbeidsmiddelen (zoals machines, apparaten) die vóór 6 juli 2007 in gebruik zijn genomen kan een vrijstelling voor de toepassing van de grenswaarde gelden. Dit geldt als deze middelen, rekening houdend met de laatste stand van de techniek, ondanks de uitvoering van organisatorische maatregelen toch de grenswaarde overschrijden. De vrijstelling geldt tot 6 juli 2010.   

Voor de sectoren zeevaart en luchtvaart kan vrijstelling worden verleend van het toepassen van de grenswaarde voor lichaamstrillingen. Dit kan als het gezien de stand van de techniek en ondanks genomen maatregelen (nog) niet mogelijk is om die waarde in acht te nemen.

Actiewaarden blijven van kracht
Bij overgangsregelingen en uitzonderingen geldt dat de actiewaarden wel van kracht zijn en dat de werkgever dient te voldoen aan alle bijbehorende verplichtingen. Bijvoorbeeld het beoordelen van de situatie en het opstellen van een plan van aanpak.

naar bovenMeer informatie

Meer informatie vindt u in het Arbo-informatieblad AI-36: Trillingen. Te bestellen bij Sdu Klantenservice, Postbus 20014, 2500 EA  Den Haag, telefoon 070-3789880, e-mail: sdu@sdu.nl.

U kunt ook de site van de Arbeidsinspectie raadplegen.

Hoofdkantoor Arbeidsinspectie
Postbus 90801
2509 LV Den Haag

Voor het melden van klachten over uw arbeidsomstandigheden of (verplichte) melding van een ernstig arbeidsongeval kunt u contact opnemen met het dichtstbijzijnde regiokantoor van de Arbeidsinspectie. Adresgegevens vindt u op de pagina Contact op de internetsite van de Arbeidsinspectie.

Voor algemene vragen aan de rijksoverheid kunt u gratis bellen met de Postbus 51 infolijn, tel. 0800-8051, of raadpleeg www.rijksoverheid.nl