Direct naar (in deze pagina): Hoofdnavigatie, Zoeken, English, Polski.
Huidig dossier: Arbeidstijden Direct naar (in de site): Arbeidsvoorwaarden Verlof en werktijd
In de Arbeidstijdenwet staat hoe lang u per dag en per week mag werken en wanneer u recht hebt op pauze of rusttijd. Die regels zijn er voor uw gezondheid, veiligheid en welzijn, maar ook om het voor u gemakkelijker te maken werk, privé en zorgtaken te combineren. De regels gelden voor werknemers van achttien jaar en ouder. Voor kinderen onder de 16 en jongeren van 16 en 17 jaar gelden aparte regels. Ook gelden enkele speciale regels voor zwangere of pas bevallen vrouwen.
Uitzonderingen en aanvullingen
In het Arbeidstijdenbesluit (Atb) staan uitzonderingen en aanvullingen op de Arbeidstijdenwet. Naast algemene uitzonderingen zijn er ook aanvullende regels voor de zorg, mijnbouw en een aantal andere sectoren. Deze sectoren hebben dus met de algemene regels uit de Arbeidstijdenwet en het Arbeidstijdenbesluit én de aparte sectorregels te maken.
Collectieve regeling
Sommige regels uit de Arbeidstijdenwet en veel van de algemene en sectorale regels van het Arbeidstijdenbesluit kunnen alleen worden toegepast bij ‘collectieve regeling’. Dat wil zeggen: nadat daarover in collectief (gemeenschappelijk) overleg overeenstemming is bereikt. Een collectieve regeling kan een cao zijn, of de rechtspositieregeling voor ambtenaren, maar ook een schriftelijke overeenstemming tussen de werkgever en het medezeggenschapsorgaan (de ondernemingsraad of de personeelsvertegenwoordiging).
U mag werken:
Let op: u mag niet iedere week het maximaal aantal uren werken. Als u uw arbeidstijd over een langere periode bekijkt, zien uw werkuren er zo uit:
Met uw werkgever maakt u afspraken hoe u de werktijd per dag en per week invult.
Rust na werktijd
Een langere werkweek is ook mogelijk, mits u in een periode van 14 dagen minimaal 72 uren in elke aaneengesloten periode van 7 maal 24 uren niet werkt. Deze rusttijd kan worden gesplitst in onafgebroken rustperioden van elk ten minste 32 uren (bijvoorbeeld 32 plus 40 uur).
Pauze houden
In een collectieve regeling (bijvoorbeeld cao) kunnen afspraken worden gemaakt over minder pauzes. Maar als u langer dan 5 1/2 uur werkt, hebt u in ieder geval 15 minuten pauze.
Het uitgangspunt is dat u op zondag niet hoeft te werken, tenzij uw werkgever dit met u heeft afgesproken.
Hij mag dit overigens alleen doen als het soort werk het werken op zondag noodzakelijk maakt. Bijvoorbeeld in de gezondheidzorg, horeca, bij de politie of brandweer. Maar bijvoorbeeld ook in de industrie waar een bepaald productieproces niet onderbroken mag worden.
Ook kunnen de bedrijfsomstandigheden zondagswerk noodzakelijk maken. In dat geval moet uw werkgever eerst met de ondernemingsraad overeenstemming bereiken. Bovendien moet u ook zelf hiermee instemmen.
U hebt minstens 13 vrije zondagen per jaar. Bij collectieve regeling kan zijn afgesproken dat het aantal vrije zondagen minder dan 13 is, maar ook in dit geval moet u daar zelf mee instemmen.
Er is sprake van een nachtdienst als u tijdens een dienst meer dan 1 uur werkt tussen 00.00 uur ’s nachts en 06.00 uur ’s ochtends. Voor nachtdiensten gelden strengere regels dan voor dagdiensten. Daarom moet iemand ook tenminste 18 jaar oud zijn om in nachtdiensten te mogen werken.
Aantal uur in een nachtdienst
Aantal nachtdiensten
Verhogen aantal nachtdiensten
Als u bijna altijd ’s nachts werkt
Nu de nieuwe Arbeidstijdenwet op 1 april 2007 in werking is getreden, is ook de overgangsregeling Permanente nachtarbeid voor onbepaalde tijd van kracht. Als u al vóór 1 januari 1996 vooral ’s nachts werkte, en u doet dat nu nog steeds, dan mag u ook na 1 april 2007 dit werkpatroon voortzetten. In elke periode van 4 aaneengesloten weken mag u maximaal 20 nachtdiensten draaien.
Ook als u niet op de werkplek aanwezig bent kan uw werkgever u bij onvoorziene omstandigheden oproepen om aan het werk te gaan. In de Arbeidstijdenwet heet dit consignatie. Vergelijkbaar met consignatie is de bereikbaarheidsdienst. Het verschil is dat een oproep in geval van een bereikbaarheidsdienst een normaal onderdeel van de functie is, bijvoorbeeld in de kraamzorg. Bereikbaarheidsdiensten komen alleen voor in de zorgsector.
Arbeidstijd of niet?
In geval van consignatie of bereikbaarheidsdient geldt de tijd waarin u kunt worden opgeroepen niet als arbeidstijd. Als u echter wordt opgeroepen en aan het werk moet, telt dat wel als arbeidstijd. Voor een oproep staat minimaal een half uur arbeidstijd. Ook als u maar een kwartier aan het werk bent. Als u binnen een half uur nadat u via een oproep aan het werk ging opnieuw wordt opgeroepen, geldt de tussenliggende tijd ook als arbeidstijd.
De regels in het kort bij consignatie:
Let op:
Naast consignatie en bereikbaarheidsdienst is in het Arbeidstijdenbesluit nog een andere vorm van ‘bereikbaar zijn’ geregeld, namelijk de aanwezigheidsdienst. In geval van een aanwezigheidsdienst moet een werknemer wel op de werkplek blijven. Voor aanwezigheidsdiensten geldt een bijzondere regeling.
Tijdens een aanwezigheidsdienst moet u op uw werkplek blijven om na een oproep zo snel mogelijk aan het werk te gaan. U mag alleen in een aanwezigheidsdienst werken als het soort werk dat noodzakelijk maakt en het werk niet op een andere manier te organiseren is (bijvoorbeeld in de zorg of bij de brandweer). Bovendien moet het werken in aanwezigheidsdiensten in een collectieve regeling zijn afgesproken.
Let op: Alle tijd in aanwezigheidsdienst telt als arbeidstijd. Dit betekent dat bijvoorbeeld een 24-uurs aanwezigheidsdienst niet mogelijk is binnen de algemene kaders van de wet, omdat er dan niet voldaan kan worden aan de normen voor de arbeidstijd per dienst of de dagelijkse rust. Als u echter regelmatig of voor een belangrijk deel in aanwezigheidsdienst werkt, kunnen deze regels buiten toepassing blijven, als, door het verrichten van een of meer aanwezigheidsdiensten, het niet mogelijk is aan deze algemene regels te voldoen. Voor de dagen, weken of andere referteperioden uit de wet waarin niet in aanwezigheidsdienst gewerkt wordt gelden uiteraard de algemene wettelijke regels. Dit is ook het geval als u slechts incidenteel in aanwezigheidsdienst werkt.
Voor werk in aanwezigheidsdiensten gelden de volgende regels:
In het Arbeidstijdenbesluit (Atb) staan uitzonderingen en aanvullingen op de Arbeidstijdenwet. Er zijn algemene uitzonderingen die gelden voor bepaalde werknemers en bepaalde situaties en uitzonderingen die gelden een bepaalde sector, zoals de mijnbouw of de zorg. Deze sectoren hebben dus met de algemene regels uit de Arbeidstijdenwet en Arbeidstijdenbesluit én de aparte sectorregels te maken
Let op! Tenzij anders vermeld, is toepassing van onderstaande uitzonderingen alleen mogelijk bij collectieve regeling.
Aanwezigheidsdiensten
Tijdens een aanwezigheidsdienst moet u op uw werkplek blijven om na een oproep zo snel mogelijk aan het werk te gaan. U mag alleen in een aanwezigheidsdienst werken als het soort werk dat noodzakelijk maakt en het werk niet op een andere manier te organiseren is (bijvoorbeeld in de zorg of bij de brandweer).
Langer werken voorafgaand aan feestdagen
Als dit in verband met de voorbereiding op een feestdag noodzakelijk is, mag u in de periode van 7 dagen voorafgaande aan die feestdag 2 keer maximaal 14 uur werken (ook in de nacht).
Onder een feestdag wordt in ieder geval verstaan: Nieuwjaarsdag, Pasen, Koninginnedag, Hemelvaartsdag, Pinksteren, 5 december en Kerstmis, maar ook andere feestdagen kunnen hiervoor in aanmerking komen. Voor de toepassing van deze regeling is geen collectieve overeenstemming vereist.
Langere nachtdienst in het weekend
Tussen vrijdag 18.00 uur en maandag 08.00 uur mag u, naast een nachtdienst van tien uur, twee nachtdiensten van maximaal 11 uur draaien. Na een dergelijke nachtdienst hebt u minimaal 12 uur rust. Als u van deze regeling gebruikmaakt, moet u minstens 26 zondagen per jaar vrij hebben. Deze regeling mag niet gebruikt worden in combinatie met de algemene regels voor langere nachtdiensten.
Langere nachtdienst buiten het weekend
Als buiten het weekend de bezetting van het personeel door onvoorziene omstandigheden onder het minimum komt, of omdat het een feestdag betreft, mogen de overblijvende werknemers langere nachtdiensten (meer dan 10 uur) draaien. Gedurende deze diensten mag maximaal 12 uur worden gewerkt. Dit mag maximaal 2 keer per 2 weken en 8 keer per 52 weken. Direct na een dergelijke nachtdienst hebt u minimaal 12 uur rust. Ook deze regeling mag niet gebruikt worden in combinatie met de algemene regels voor langere nachtdiensten.
Langer werken bij noodzakelijke werkzaamheden
Als werkzaamheden niet uitgesteld kunnen worden mag er langer doorgewerkt worden. Hierbij moet voorop staan dat dit langer werken niet te voorkomen is. U mag dan 1 keer per 2 weken maximaal 14 uur werken (ook in de nacht). Voor de toepassing van deze regeling is geen collectieve overeenstemming vereist.
Kwartiertje extra voor overdracht van werkzaamheden
Ten behoeve van het overdragen van werkzaamheden mag de werktijd met 15 minuten worden verlengd en de dagelijkse rusttijd met 15 minuten worden verkort. Bijvoorbeeld in het geval van ploegendiensten. Als door deze 15 minuten een dienst een nachtdienst wordt, telt deze niet mee voor het aantal nachtdiensten. Voor de toepassing van deze regeling is geen collectieve overeenstemming vereist.
Oproep tijdens pauze
Als de aard van het werk dit noodzakelijk maakt, kan worden afgesproken dat een werknemer tijdens zijn pauze oproepbaar blijft. Deze zogeheten geconsigneerde pauzes tellen niet mee voor het aantal malen dat een werknemer geconsigneerd mag zijn. Als een werknemer de daadwerkelijke werkplek niet mag verlaten, dan tellen deze pauzeperioden wel mee als arbeidstijd.
Afzien van pauze
Als u door de aard van het werk uw werkplek niet kunt verlaten om pauze te nemen, is het mogelijk dat wordt afgezien van een pauze. Het gaat hierbij vaak om alleen werken, bijvoorbeeld als u brugwachter bent. In dat geval mag per periode van 16 weken maximaal gemiddeld 44 uur per week worden gewerkt.
Als de afwijkende pauzeregeling op u van toepassing is en er wordt ook gebruikgemaakt van de regeling Langere nachtdienst in het weekend, dan mag u niet meer dan 10 uur per nachtdienst werken.
Referentieperiode verlengen naar 52 weken
Door onvoorziene omstandigheden of door de aard van het werk kan het werkaanbod sterk wisselen gedurende het jaar (bijvoorbeeld seizoensgebonden werk). In dat geval mag de 16 weken waarover de gemiddelde arbeidstijd wordt berekend (de zogenoemde referentieperiode) worden verlengd naar 52 weken. Ook mag de referentieperiode verlengd worden als u uitsluitend of in hoofdzaak leiding geeft. Dit mag op twee manieren:
In het Arbeidstijdenbesluit (Atb) staan uitzonderingen en aanvullingen op de Arbeidstijdenwet. Naast algemene uitzonderingen zijn er ook aanvullende regels voor de zorg, mijnbouw, vervoerssector en overige sectoren. Deze sectoren hebben dus met de algemene regels én de aparte sectorregels te maken.
Zorg
Voor werken in de zorg geldt een aantal specifieke regels voor:
Naar specifieke regels: zorgsector
Mijnbouw
Voor werken in de mijnbouw geldt een aantal specifieke regels voor:
Naar specifieke regels: mijnbouwsector
Vervoerssectoren
Voor de sector vervoer zijn er aanvullende regels voor arbeidstijden en rusttijden:
Naar specifieke regels: wegvervoer en binnenvaart, zeescheepvaart en zeevisserij.
Overige sectoren
Voor de volgende sectoren zijn aanvullende regels opgesteld:
Naar specifieke regels: overige sectoren.
In principe geldt de Arbeidstijdenwet voor iedereen die voor een werkgever werkt, dus voor alle werknemers, inclusief stagiairs, uitzendkrachten en gedetacheerden. In een aantal gevallen geldt de Arbeidstijdenwet ook voor zelfstandigen. Het gaat dan om situaties waarin ook de veiligheid van derden in het geding is, zoals in de vervoerssectoren.
In sommige situaties is de Arbeidstijdenwet niet of gedeeltelijk niet van toepassing. Bijvoorbeeld in geval van plotselinge onvoorziene gevaarlijke situaties, waarbij het naleven van de wettelijke regels adequaat handelen zou belemmeren.
Ook geldt de Arbeidstijdenwet niet wanneer de naleving ervan het handhaven van de openbare orde zou verstoren (dit is van toepassing bij inlichtingen- en veiligheidsdiensten van de overheid en de politie).
Ook voor sommige vormen van werk geldt de Arbeidstijdenwet niet of gedeeltelijk niet. Zo gelden de regels voor zondagsarbeid niet voor mensen die een geestelijk ambt binnen de kerk hebben.
Andere groepen werknemers waarvoor uitzonderingen gelden zijn:
U moet er in eerste instantie zelf op letten dat de regels voor arbeidstijd, rusttijd, pauze en nachtarbeid niet worden overschreden. Uw werkgever kan niet eisen dat u buiten deze normen om werkt. Als u het idee hebt dat uw werkgever zich niet aan de regels houdt, kaart dit dan aan bij uw werkgever.
Ondernemingsraad
Ook de ondernemingsraad heeft tot taak erop te letten dat de wet wordt nageleefd. U kunt dus uw ondernemingsraad informeren, wanneer u van mening bent dat uw werkgever de regels niet naleeft.
Arbeidsinspectie
De Arbeidsinspectie (AI) voert regelmatig steekproefsgewijs controles uit. Als u van mening bent dat er normen worden overschreden, en u kunt hierover geen oplossing bereiken met uw werkgever, dan kunt u dit (anoniem) melden bij de Arbeidsinspectie.
Boete
Daarnaast voert de Arbeidsinspectie ook op eigen initiatief regelmatig steekproefsgewijs controles uit. Wanneer een bedrijf de wettelijke regels niet naleeft, kan - eventueel na een waarschuwing - een boete worden opgelegd. Als de werkgever bij herhaling een norm overtreedt, of als de overtreding van dien aard is dat daarmee de gezondheid van kinderen of de verkeersveiligheid in het geding komt, kan een proces-verbaal worden opgemaakt voor strafrechtelijke vervolging.
Rechter
Zaken kunnen eveneens worden voorgelegd aan de rechter, waarbij eventueel ook de vakbond behulpzaam kan zijn. De rechter kan de werkgever dwingen de wettelijke norm na te leven.
Europees Parlement stemt niet in met voorstel arbeidstijdenrichtlijn
Er komt geen versoepeling van de regels voor arbeidstijden: geen uitzonderingen op de maximale werkweek van 48 uur. Ook het plan dat de wachttijd niet meetelt voor de totale arbeidstijd is afgewezen door het Europees Parlement. In deze situatie sprake is van werktijd, tenzij in cao's anders besloten wordt.
Lees het persbericht van 17-12-2008 op de website van het Europees Parlement.
Bovenstaande informatie vindt u samengevat in een schematisch overzicht.
Hebt u naar aanleiding van deze informatie nog vragen, dan kunt u gratis bellen met de Postbus 51 infolijn, tel. 0800-8051, of raadpleeg www.rijksoverheid.nl