Direct naar (in deze pagina): Hoofdnavigatie, Zoeken, English, Polski.

Logo SZW – Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Huidig dossier: Legionella Direct naar (in de site): Veilig werken Stoffen, straling en besmetting

Legionella: informatie voor werknemers

naar bovenWat is legionella?

Legionella is een bacterie die zich in lage concentraties in de grond en in het (leiding)water bevindt. In water met een temperatuur tussen 20 en 55 graden, kan de bacterie zich vermenigvuldigen. Er zijn meer soorten legionella. De ene soort is ziekmakender dan de andere.

naar bovenWaar komt legionella voor?

Wanneer doorstroming niet in het hele warmwatersysteem kan plaatsvinden, blijft het water stilstaan. Vooral op deze plekken (dode hoeken), in de slijmlaagjes aan de binnenkant van leidingen en in het bezinksel op de bodem van reservoirs, groeien legionellabacteriën aan. In leidingen en vaten kunnen slib, afzetting en biofilm voorkomen. Dit soort stoffen, maar ook materialen als rubber, leer en bepaalde kunststoffen, bevorderen de aangroei van de legionellabacteriën.

naar bovenWat is het gevaar van legionella?

Als met legionella besmet water wordt verneveld en de kleine waterdruppeltjes (aërosolen) worden ingeademd, kan de legionellabacterie legionellose veroorzaken. Legionellose is een acute infectie van de luchtwegen (Legionella Pneumophilia / veteranenziekte).
Jaarlijks lopen naar schatting honderden, mogelijk duizenden mensen een infectie op. De meeste mensen worden hier niet ziek van. Voor zware rokers, ouderen en mensen die geneesmiddelen gebruiken die hun afweer verstoren (bijvoorbeeld mensen die een transplantatie hebben ondergaan), kan een infectie wel ernstige gevolgen hebben en zelfs tot de dood leiden. Van sommige soorten legionella kunnen ook gezonde mensen ernstig ziek worden.

De ziekte kan niet van de ene mens op de andere worden overgedragen en is niet besmettelijk. Het drinken van besmet water vormt geen risico.

naar bovenWat is legionellose en veteranenziekte?

Legionellose kent twee ziektebeelden: legionellagriep en veteranenziekte.

Legionellagriep openbaart zich door spierpijn, hoofdpijn, koude rillingen en hoge koorts. Bij legionellagriep doet zich geen longontsteking voor en binnen twee tot vijf dagen treedt spontaan herstel op.

Bij veteranenziekte hoort hoofdpijn, spierpijn, diarree, braken, longontsteking, leverfunctiestoornis en nierfalen. De ziekte is met directe toediening van de juiste antibiotica goed behandelbaar. Toch overlijden jaarlijks in Nederland twintig tot dertig mensen aan de gevolgen van veteranenziekte.

naar bovenWaar zijn de risico`s het grootst?

In industriële omgevingen waar water wordt versproeid, verneveld of belucht, ontstaan aërosolen en bestaat kans op besmetting. Dat geldt vooral voor installaties waarin warm water (20 tot 55 graden Celsius) stilstaat of in een gesloten circuit wordt rondgepompt. Hierbij moet u denken aan:

  • koeltorens en andere open ‘natte’warmtewisselaars;
  • luchtbevochtigers en condensors in airconditioningsystemen;
  • hogedrukreinigers met interne of externe warmwatervoorraad;
  • installaties waarmee verhit metaal met water wordt gekoeld.

Sommige installaties hebben een 'open' karakter. Daarom vormen ze bij gebruik niet alleen een risico voor werknemers, maar ook voor de directe omgeving (denk daarbij aan omwonenden).

naar bovenWat moet uw werkgever doen?

Uw werkgever is verantwoordelijk voor beheer, onderhoud en controle van koeltorens, luchtbehandelingsinstallaties en bedrijfsmatig gebruikt water (zoals spoelwater, koeling, autowasstraten, vernevelingsinstallaties in tuinbouw of plantenkassen, fonteinen en watervallen in gebouwen, brandblusvoorzieningen, oog- en nooddouches en hogedrukreinigers). De voorschriften gelden ook voor installaties aan boord van schepen.

Al deze installaties leveren voor werknemers een risico van legionellabesmetting op. Daarom moeten werkgevers een legionella-beheersplan opstellen, waarin staat welke maatregelen zij nemen om de groei en verspreiding van de legionella- bacterie te voorkomen. De Arbeidsinspectie controleert hierop. In beleidsregel 4.87a staat beschreven wat er in het beheersplan moet staan.

naar bovenWat zijn de regels voor koeltorens?

Er zijn naar schatting 12.000 'natte' koeltorens in Nederland. Bij deze koeltorens bestaat een risico op legionella. De werkgever van het bedrijf dat een koeltoren in bedrijf neemt of houdt is verantwoordelijk voor de controle van de koeltoren. Als u wilt weten of er in uw bedrijf zo'n koeltoren gebruikt wordt, kunt u dit het beste aan uw werkgever vragen.

Uw werkgever moet ervoor zorgen dat:

  • het ontstaan en de verspreiding van waternevel zoveel mogelijk wordt beperkt;
  • stilstand van water in leidingen, reservoirs en appendages zoveel mogelijk wordt vermeden;
  • de installatie en het water in de installatie schoon blijven;
  • het water zo behandeld wordt dat legionellabacterieën zich niet of zo min mogelijk kunnen vermeerderen;
  • de installatie goed en veilig werkt.

De maatregelen die hij hiervoor neemt moeten in het legionella-beheersplan staan. In het algemeen moet uw werkgever maatregelen nemen zodat zijn werknemers, gasten en bezoekers zo min mogelijk risico lopen.

Hoe weet u of u risico loopt?

  • Als u onderhoudswerk aan de koeltoren doet, kunt u in de risico-inventarisatie en -evaluatie kijken welke maatregelen u moet nemen. Deze kunt u opvragen bij uw werkgever.
  • Als u in een bedrijf werkt waar een koeltoren staat kunt u bij de preventiemedewerker navragen hoe de situatie in uw bedrijf is.
  • Als u in de buurt van een koeltoren woont, of een plek bezoekt waar een koeltoren staat, kunt u informatie inwinnen bij de gemeente.

naar bovenMeer informatie

Kijk voor meer vragen en antwoorden bij het ministerie van VROM; dossier Legionella.

Het ministerie van VROM heeft ook een notitie en een bijbehorend informatieblad Legionellapreventie in watersystemen: regels en toezicht gepubliceerd. Hierin staat welke instantie precies verantwoordelijk is voor het toezicht en controle op verschillende waterinstallaties.

Het stoffencentrum biedt praktische informatie over veilig werken met gevaarlijke stoffen.

Voor algemene vragen aan de rijksoverheid kunt u terecht bij de Postbus 51-Infolijn, telefoon 0800 8051. Of raadpleeg www.rijksoverheid.nl